Den vakre dialogen

14-åringen kjem heim og vil gjerne ha foreldra med på å sjå James Bond-film. Casino Royale kom i 2006 og er den 21. offisielle Bond-filmen. Sjølv såg eg filmen med 4-5 trivelege Leikangerkarar på Sogndal kino då han kom, og truleg har eg sett alle dei andre òg. Filmen syner Bond sitt fyrste oppdrag, men er presist tilpassa dagens teknologi, reisetempo og alt du trur. Mange flotte destinasjonar verda over vert avlagt vitjing under jakta på ein riking som medverkar til å finansiere terror. På kort tid er me innom Praha, Lahore i Pakistan, Mbale i Uganda, Madagaskar, London, Bahamas, Miami og Venezia. Klart me vil sjå han!

Etter å ha sabotert eit bombeangrep, fer Bond (Daniel Craig) til Montenegro for å freiste å slå Le Chiffre, som fienden heiter (danske Mads Mikkelsen), konkurs under ei vitjing på casinoet. LeChiffre må til slutt sjå seg slegen i eit realt pokerslag med 140 mill. pund i potten. Under oppdraget får James hjelp av MI6-agenten Vesper Lynd (Eva Green). Ho fangar så til dei grader merksemda hans. Og eh, vår. Iallfall den gongen på kinoen i Kulturhuset i Sogndal. Når pokersigeren er vel i hamn, er det tid for middag med sylskarpe og samstundes mjuke og lett sjenerte Lynd.

Det er her me går inn. James får drinken sin, og uttrykkjer nøgd at han er nærast perfekt miksa. Shaken, not stirred, må vite. –You know, I think I’ll call that ’a Vesper’, glepp det or han. –Because of the bitter aftertaste? Vesper spør og verkar usikker i høve korleis ho skal tolke slikt eit kompliment frå James. –No, kjem det kontant, because once you’ve tasted it, that’s all you want to drink. Ho ler kledeleg forlegen og er tydeleg smigra. Han innser at det er best å la det heile vere ein humoristisk kommentar, dog med eit underliggjande og alvorsamt snev. –I thought that was quite a good line, prøver han seg. –It was a very good line! Ho ynskjer no vel at det heile ikkje berre er tull og tøys, sjølvsagt gjer ho inst inne det. –But you’re laughing at it, kjem det herleg anklagande frå James. –Not so much of it as of you, seier ho medan blikka møtest. Stemninga balanserer finfint, og me kosar oss i sofaen. 14-åringen litt flau.

Nokre dagar seinare, etter at James har vore fanga og tøft handsama hjå Le Chiffre, treffest James og Vesper att på eit sjukehus i ekstremt vakre omgjevnadar i Montenegro. James har nokre dagar attom seg i koma. Men kviknar fort til, må vite. Dei snakkar saman med mjuke røyster, og Vesper har tydeleg vore der nokre dagar og venta på at James skulle vakne. –I cannot resist waking you. Ho er letta, men strir med klump i halsen over endeleg å kunne utveksle ord med han – og ikkje berre kviskre til han. Ho held fram: –And everytime I do, you look at me as if you haven’t seen me in years. In a way that makes me feel reborn.

Rekneskapsføraren Mr. Mendel kjem til dei på benken i den vene parken for at James skal stadfeste overføringa av sine nyvunne 140 millionar pund til den britiske regjeringa. Miss Lynd vert overrumpla over at passordet James nyttar nettopp er V-E-S-P-E-R. Og medan ho strir med overveldande kjensler, brest det ei ny demning: -I just want you to know, that if all that was left of you was your smile and your little finger, you’d still be more of a man than anyone I’ve ever met. James let seg vippe av pinnen ein augneblink, og denne gongen er det hans tur til å tøyse det heile bort. Vesper skjønar, og seier resignert: –Hm, you’re not going to let me in there, are you… Det er ikkje naturleg å ha spørjeteikn på slutten av replikken hennar, merkar eg. Andletet uttrykkjer at ho angrar på sin uttalte lidenskap. –You’ve got your armour back on, and that’s that, sler ho fast. Då skjer det. James lenar seg fram, og har tydeleg teke ei avgjerd. –I have no armour left, 'cause you’ve stripped it from me. Det kjem som ein punch i mellomgolvet. –Whatever is left of me, whatever I am, I’m yours. Litt ulikt helten dette, jamen.

James restituerer seg nokre dagar til, og scena ovanfor heng liksom litt i lufta. Vesper pleiar han, og her er eit friminutt i filmen eg sjeldan har sett i ein Bond-film. Vesper har tydeleg dårleg samvit for eitt eller anna, og då James uttrykkjer overrasking over at kompisen Mathis faktisk har samarbeidd med Le Chiffre, spør ho ottefullt om James trur alle i røynda har noko å skjule. –Yes. Everyone. Everyone except you, kjem det kontant. –I wonder if that’s why I love you? Spør han. –You love me? Ho kjenner at dette har ho slett ikkje venta nett no. –Enough to quit and float round the world with you until one of us has to find an honest job. –But you’re serious. Ho kan knapt tru det.

–Like you said, when you do what I do for too long, there won’t be any soul left to salvage. I’m leaving (this job) with what little I have left. Is that enough for you? Vilkårslaus og vakker dialog, må vite. Og verd ein bloggpost, gitt.

Kjeringi Open - ein reklame

Komande laurdag skjer det i Leikanger, og eg har tru på ein minnerik dag til fjells. Rett nok som skismurjar. Kone og eldsteson har teke på seg langrennsetappen på kvar sine lag, og då vert det å smake på stemninga ved veksling i Damefall - som støtteapparat. Aj, men spanande det òg.

Sjølv nådde eg ’fremste Kjeringi’ saman med eldsteson førre søndag, og eg er særleg imponert over snøforholda. Framleis utruleg flott oppe, og skiføret bør nyttast av fleire dei vekene me har framføre oss! Kjeringafjellet er generelt direkte innbydande, og jamen høyrer eg at det er over 600 påmelde til det store Rennet eller Løpet (må i alle høve skrivast med stor førebokstav!).

For utanbygds bloggarar: Kjeringi Open går frå høgste fjelltoppen i Leikanger kommune og ned til kaien ved Sognefjorden. Rennet byggjer på eit multisportkonsept som har i seg heile fire disiplinar. Den krevjande fjelltelemarketappen fører løparane frå toppen av Kjeringi (1314 moh.) ned til området ved nemnde Damefall (om lag 500 moh.). Her står det ei rekkje ivrige langrennarar klare til å ta over stafettpinnen. Eller rettare sagt; den digitale stafettbrikka. Langrennsløypa er ei relativt lett, men likevel fin sløyfe i området ved lysløypa på Øvstestølen. Etter 4-5 km. er det veksling til überklare nedoverspringarar. Springeetappen tek i år truleg til ved parkeringsplassen på Kleppa (rundt 300 moh.), fordi snøen ligg heilt ned, og tek laga ned til siste etappe som er veg-, terreng- og eh, hagesykling. Vekslinga her er lagt til Leikanger barneskule. Eit lettare kaotisk og overfylt sykkelstativ vert på ein halvtimes tid tømt når løparane grapsar tak i næraste sykkelstyre og set utføre ned mot Henjaelva.

Eit krevjande renn for deltakarane, dette, særleg for dei som skal starte på toppen. Ein tretimars skitur på feller og med solid sekk på ryggen startar for dei fleste ved 09.00-tida. Dei som er påmelde som 'superkjering', og som altså skal ta alle fire etappane i ein jafs, må plassere ut sykkel, joggesko og langrennski på turen oppover. Og obligatorisk matstogg halvegs oppe; i Discohòla. For vår del har me vel eigenleg meir enn nok med å kome oss opp i fyrste vekslingsområde til i 11-tida, slik at miksing av ei god klisterblanding kan ta til.

-Det året eg hadde aller best ski under oppvarminga fram mot det tenkte starttidspunktet, var same året som fyrsteetappen på laget mitt måtte bryte, kjem det frå halvmotivert kone. Jau takk, hugsar godt det. Når fyrstemann ned frå Kjeringafjell nærmar seg, og speaker melder frå med dramaturgisk røyst, brukar det gå eit lettare angstprega sus gjennom hopen av spente langrennarar. Moment of truth, verken meir eller mindre. Slik var det også det året. I den augnebllinken fyrste laget hadde veksla, byrja alle å vente på sin startmann. -Han kom jo berre faan ikkje, mimrar kone. -Rett nok var det ingen falske voner om at han skulle vere blant dei fremste, men likevel... Når nest siste langrennar hadde lagt ut på sin tur, var det berre å innsjå det. -Der og då gjorde me familievedtak på å prioritere Skarverennet deretter, du hugsar vel det? Kone legg ikkje skjul på at det var gjevt å starte skulder-ved-skulder med Therese Johaug, Astrid Urenholdt Jacobsen og Marit Bjørgen i fjor. I år vart me for seine med påmelding. Alle tog var fulle. Både frå Vossesida og Geilosida. Eldsteson fullførte også Skarven med stil i fjor, og meiner ei løysing kan vere annakvart år. -Bra framlegg, eldsteson, diplomatisk som meg, du.

Etter ein lang og kronglete sykkeletappe kjem anten fyrste superkjering eller fyrste lag i mål på ærverdige Hanahaug som vinnar av Kjeringi Open 2008. Så vil eg protestere på at den offisielle badesesongen i Sognefjorden startar nett denne dagen. Sjølv om nokon har funne ut at rennet ikkje er heilt, heilt over før ein er nedi fjorden (som må seiast å vere nærast full av smeltevatn no) med heile sin vinterbleike corpus...

Skeiserenn

Med fare for å vere i overkant dilettantisk, vil eg slå eit slag for eigenart, særpreg og individuelle kvalitetar. Du veit, det om å vere jamn, blid og NØGD med den ein er? Ok, så er ikkje desse tankane noko som har kome av seg sjølv – her og no. Nei, nok ein gong får eg skulde på gode Olav H. H. Diktet ’Skeiserenn’ er truleg kvintessensen av det som er sagt over. Det går an å leve enkelt og godt i sitt eige tempo, ja, kanskje er det nett det som gjev størst meining? Eller er det nettopp gleda over å vinne som er den største av alle kjensler? Hmm, eg er faktisk ikkje heilt sikker. Ein må iallfall ikkje verte så nøgd at ein ikkje lenger er nyfiken, kunnskapssvolten og kamplysten. Det siste trengst innimellom, det òg, eg veit så vel. Hermed meddelt:

Du startar i lag med storskridaren.
Du veit du ikkje kan fylgja han,
men du legg i veg
og brukar all di kraft
og held lag ei stund.
Men han glid ifrå deg -

glid ifrå deg, glid ifrå deg -

Snart er han heile runden fyre.

Det kjennest litt skamfullt med det same.
Til det kjem ei merkeleg ro yver deg,
kan ikkje storskridaren fara!
Og du fell inn i di eigi takt
og kappestrid med deg sjølv.
Meir kan ingen gjera.

Olav H. Hauge sitt vene dikt ’Skeiserenn’ finst i samlinga ’Dropar i austavind’ frå 1966.

Bygdejentenes dilemma

Bygdene slit med at ungdom, og då særleg unge bygdejenter, ikkje flyttar til bygda etter fullført høgare utdanning. Men kven er desse bygdejentene, og kva valmoglegheiter har dei eigenleg? Som student hugsar eg at dei gode bygdejentene, med velklingande dialektar av ymse slag, alltid òg var mellom dei flinkaste. Rett og slett drivande dyktige. Reflekterte og til og med kritiske til stoffet vi arbeidde med. Sjølv hadde eg som regel meir enn nok med å ta inn over meg ny kunnskap, lage kodar og hugselister. Til dømes for å memorere dei 12 mest vanlege tilnærmingsmetodane Dei sameinte nasjonane (SN) nyttar i internasjonalt fredsmeklingsarbeid. Slikt er statsvitskapen full av. Blindern full av. Det er i og for seg interessant nok, men etterkvart kom gleda ved å diskutere og krangle for fleire av oss. Gjerne med bygdejenter...

Som med Guri frå Vinstra. Ho meinte fredsmeklingsmetodane ikkje var tidsriktige i høve ’moderne internasjonale konfliktar'. Ho la breisida til i kollokviegruppa for å forklare oss andre at Norsk utanrikspolitisk institutt (NUPI) allereie var i ferd med å føreslå fleire nye tilnærmingar for Jan Egeland, Terje Rød-Larsen og andre i felten. -Kvifor i helsike skal me då berre drøfte dei 12 metodane i boka? -Nei, eh, sei det...

Eg tenkte at dette pinadø er dei mest attraktive unge talenta som er på veg inn i arbeidsmarknaden. –Ikkje spøk å konkurrere med dei, nei! –Ein sunn bygdebakgrunn med idrettsliv, song og musikk, 4H – og eit openbert krav om å ta sjølvstendige initiativ for å få til noko som helst anna enn å streife rundt Esso-en. Slikt gjer jo desse bygdedamene uslåelege, grubla eg. Akkurat passe nyfikne på det urbane livet (og framleis litt etterliknande i høve byjentene), men samstundes stolte av bygdebakgrunnen sin. Dialekten og heimstaden sin. Identiteten sin.

Særleg i Oslo er desse attraktive talenta i dag ettertrakta arbeidskraft. Og; dei har ofte valmoglegheiter innanfor fleire utdanningsrelevante stillingar. Arbeidsplassane på bygda er på si side i for stor grad knytte til ein yrkesfagleg utdanningsbakgrunn. Ein del av dei er gjerne i tillegg typiske mannsdominerte yrke (og jo; det er faktisk adekvat å nemne!).

Kampen om bygdejentene er såleis ikkje ein enkel ein. Men bygda har ein særs viktig føremon i denne kampen; nemleg at bygdejentene sjølve helst YNSKJER å flytte hit! Nye levekårundersøkingar gjennomført av Statistisk Sentralbyrå syner nettopp det. Huoghei, den mest avgjerande drivkrafta er til stades, jo! Det står altså ikkje på lysta på bygda! Det handlar difor om tilrettelegging. Rett nok ei monaleg utfordring, det òg, men ei slik utfordring er til for å gripast. Med begge hender!

–Utdanning må løne seg, også på bygda. Huskona er klar. –Om folk jobbar i kommunal eller privat sektor er i og for seg det same. Men i røynda er det slik at kunnskapsbasert forretningsverksemd i mange tilfelle ikkje har såkalla marknadsmessige føresetnader for å bli drivne kommersielt på bygdene. –Men ein del kommunale stillingar krev høgare utdanningsnivå, både stillingar knytte til forvaltningsorgan og reine yrkesstillingar, prøver eg meg. –Jo, men kor mange bygder har bruk for to nye juristar eller ein sosialantropolog og ein bioingeniør eller ein samfunnsøkonom og ein psykolog eller ein siviløkonom og ein organisasjonsteoretikar, samstundes då? –Arrgh, ser den.

Og me nærmar oss bygdejentenes dilemma. Rundt kjøkenbordet denne gongen: –Mange av dei har jo høgare utdanning, og den ynskjer dei sjølvsagt å nytte. -Ja, og i studietida knyter svært mange av dei band (som ikkje let seg knyte opp så lett) til velutdanna karar frå byen – eller frå ei anna bygd. Lat oss seie desse karane let seg overtale til å satse på Sogn og Fjordane. Då trengst det ikkje ein, men to utdanningsrelevante arbeidsplassar her. –Og toåringen, som kom nett litt tidleg, medan dei begge var studentar, har bygda plass til han, då? –Og hus, ja. Får dei tak i eit husvære til å leige, for å teste ut bygda, meiner eg, og som ikkje er så ulikt kjellarhusværet dei har leigd ovanfor Østensjøvannet? –Hmm... Men kor ofte kan dei unne seg ein tur attende til Oslo for konsert med Pearl Jam på Rockefeller, då? –Ja, og kva kostar det ekstra å fly til Manchester eller Barcelååna frå Haukåsen? Sett i høve til å ta 17 min. flytog til Gardermoen for å dra på langweekend (slik kamerat Jo-Petter og dei kan)?

Mykje semje, gitt, men kven talar snart BYGDA si sak her no? TO BE CONTINUED...

Olympisk standpunkt

Olympiaden i antikkens Hellas var ein serie atletiske konkurransar som gjekk føre seg i Olympia, mellom ulike bystatar, frå rundt 775 f.Kr. til 390 e.Kr. I samband med dei olympiske leikane skulle usemjer og krigshandlingar stoggast for å sikre ein fredeleg kappestrid mellom utøvarane - og for at tilskodarar skulle kunne ta seg til og frå idrettsleikane den månaden dei varte.

Men det var det olympiske idealet, då... Det synest å vere lite å sjå til dette framføre sommarens OL i Beijing. I Tibet fer styresmaktene hardt fram mot demonstrantar som protesterer mot kinesisk undertrykking. Dei som sit med makta i Kina undertrykker tibetanarane og dissidentar i eige land på det grovaste. Me anar truleg ikkje omfanget. Samstundes støttar dei Burmajuntaen si grove undertrykking av det burmesiske folket. Og så slit Kina med å forsvare barnearbeid, nedsetjande haldningar overfor kvinner og eg veit ikkje kva.

Dei 27 EU-landa er splitta i synet på korleis dei skal reagere mot Kina, og dei er usamde om kva konsekvensar situasjonen bør få for OL. Det er klart etter EU-toppmøtet i Slovenias hovudstad Ljubljana denne veka. Frankrike sin president, Nicolas Sarkozy, som skal ta over leiinga av EU-formannskapet 1. juli, gjekk denne veka lengst i å tale for ein sportsleg boikott av leikane. Litt overraska der, eg, men bra! Då held det ikkje at dei norske styresmakter kvir seg for å delta i debatten om ein mogleg boikott av Kina-OL. Ved å gå i bresjen for ein brei og real boikott kan me medverke til at verdssamfunnet pressar Kina til å stogge overgrepa i Burma, Kina og Tibet.

Eller kan me eigenleg det? Slikt vert det diskusjon av under vitjing i heimen, gitt. Eller eigenleg mest semje, faktisk. –Det er jo no me har moglegheita for å frigjere desse folkegruppene frå undertrykking og totalt fråvere av demokrati! –Når er neste sjanse til verkeleg å presse Kina på noko så prestisjefylt som eit OL–arrangement? –Ja, kva hjelper det å boikotte opningsseremonien, hæ? –Ja, nei, eh, det vert vel kanskje for puslete.

–Men høyr, spørsmålet er vel om idretten skal lide for storpolitikken? Kva om me hadde boikotta Albertville-OL i 1992 på grunn av franske prøvesprengingar på byrjinga av 90-talet? Kva har ikkje dei leikane gjort for Dæhlie, Ulvang, Skjeldal og eh, den norske sjølvkjensla? For nokre år sidan ville eg garantert ha sagt at ein ikkje bør blande saman idretten og internasjonal politikk. Eg ville spurt om symjetalentet Aleksander Dale Oen og syklisten ’Tour’ Hushovd og fjørlette Susanne Vigene, som set Noreg på verdskartet på ein så framifrå måte, ikkje skal få delta på grunn av brutale regime som i all tid har gjort mykje urett. –OL vert jo så lite i den store samanhengen likevel, og det å øydeleggje for idrettsutøvarane og alle oss som er ivrige frå sofaen er berre tull, ville eg sagt med engasjement. Men nei, no gjeld det faen meg å få sagt i frå!

Måndag denne veka prøvde demonstrantar å sabotere den høgtidlege seremonien i Olympia der den olympiske elden skulle tennast. Anten me vil eller ikkje, er OL blitt ein arena for politisk diskusjon og motsetjingar. Nesten meir det enn eit fredeleg friminutt i ei verd som framleis er prega av usiviliserte konfliktar og dei mest utspekulerte krigshandlingar. Kvar er det elles rett å setje inn støyten i den seige og langvarige kampen for menneskerettane? –Nei, seier eg, sjølvsagt er det ikkje meir enn rett og rimeleg at eit land som skal arrangere OL, i dette tilfellet Kina, skal måtte svare for si handsaming av eigne innbyggjarar. Det gjeld no anten dei bur i Tibet, i andre provinsar eller i Beijing. –Nettopp, for det er heilt uhøyrt at menneskerettar skal trampast på samstundes som verdas fremste og best løna idrettsutøvarar konkurrerer med kvarandre på nybygde og prestisjetunge arenaer! –Kva kunne ikkje pengane vore nytta til?

Utanriksminister Jonas Gahr Støre og kultur- og idrettsminister Trond Giske har nyleg lova å ta opp Kinas menneskerettsbrot direkte med kinesiske styresmakter. –Aj, men lyttar mektige Kina til desse karane då? Huskona er skeptisk. Støre, ja, jo, men Giske, sa du? –Ja, rett og slett fordi Kina ikkje kan setje seg utanfor den verda landet er ein viktig del av, ropar ein statsvitar med tviiilande røyst frå tannpussen på badet. Og så må Noreg faktisk boikotte OL denne gongen, fyl han kviskrande opp, og kjenner på det ubehagelege i erkjenninga av å ha skifta meining...

Skjærtorsdag = Bjønnarennet

- Kjenner meg framleis blytung etter Birken. Merka jo det på treningsturen i dag, men jamen trur eg at eg melder meg på Bjønnarennet i morgon likevel. Huskona sitt initiativ er ikkje direkte overraskande. Nettopp Birken synte at ho slett ikkje er i så verst form for mosjonist å vere, og sjølv er eg igrunn litt nyfiken på Jostedalen. Dalføret som stadig vert nemnt som 'dalen der dei har lukkast', 'staden der det faktisk er tilflytting for tida', 'bre-/fjellføring og ekstremsport' - og 'bygda der yngre par med småborn, høg utdanning og ambisjonar satsar på å bu og leve'. Og den mest snøsikre staden i fylket. Flott alt det. Og så bra med optimisme og tru på bygda! -Ja, klart me tek turen.

Eldsteson kunngjer tidleg at prioriteringa går i retning av trening med gutelaget Skjærtorsdag. Fotballsesongen står for tur, Bjønnarennet får vere. Yngsteson tykkjer derimot det høyrest kult ut å reise til Breheimsenteret som i innbydinga reklamerer med 2 meter snø. Minst. På nippet til å vilje delta sjølv. -Høyr, kan me ikkje berre vere med og heie, då, for verken Markus, Andreas eller Robin skal? -Jau, heilt greitt. Og; då får eg berre huskona sine to skipar å preppe...

Dalføret er lenge langt og smalt, og me undrar oss over kor lite det tilsynelatande stig innover. Jostedalen går frå kommunesenteret Gaupne i Luster kommune innover mot Jostedalsbreen. Riksveg 604 går langs elva Jostedøla, og endar opp, etter å ha delt seg til fleire sidevegar, ved Breheimsenteret innunder Nigardsbreen. Elva er 50 km lang, og spring ut frå eh, vakre Styggevatn (1157 moh.). Kraftutbygging pregar elva - og kommuneøkonomien. Eg har lese at breen strekkjer seg heilt ned til om lag 330 moh. Hm... me er ikkje høgt over havet, men eg skal seie det er mykje snø her. -Herleg, seier me i kor!

Nok ein gong skapar snøen stemninga. Klimadivisjonen ved Meteorologisk institutt på Blindern i Oslo har skrive fram moglege vintertilstandar nasjonalt, basert på FNs klimapanel sine scenario globalt. Snøsesongen i denne framtidsmodellen er stuttare over heile fjøla. Ser me på tilstanden i 2071 (då eg er 100 år) finn me at det i ei nord-sør-sone mellom fjordane i Vest-Noreg synest å vere meir enn 80 dagar innskrumpa vinter av det gode, gamle slaget. Eg deler Gudmund Skjeldal sin uro over dette scenariet, som han omtalar i nyeboka si Fallande snø. Og eg vert på ein måte litt i tvil om me gjer rett når me i familien legg vinn på at borna skal dele den store gleda over snø som lavar ned. Og som vert liggjande på bakken fordi det norske klimaet tillet det.

Med sine dryge 2 meter snø som utgangspunkt og god preparering er løypene fyrsteklasses. Sjøl om snøveret gjer sitt til å utfordre skismørjaren monaleg, er me på heimvegen samde om at vèret, føret og heile arrangementet Bjønnarennet har vore nærast perfekt. IL Bjørn kan dette, sler me fast, og gjestfrie vener som tok i mot oss på Breheimsenteret etter målgang gjer at me allereie har ringa av datoen til neste år òg. Løyndomen med Jostedalen har me ikkje heilt funne ut av, men me er på sporet. Og det har me no endeleg tid til å orientere oss nærare om.

Det er iallfall snø her til Bjønnarennet 2009. Men det får halde at eg har lova for allverda å stille til start på Birken...

Birken II

Opp av soveposen 03.45 for kjapp dusj og frukost på Birkebeineren Hotell ved Håkonshallen og Stampesletta. Kort natt for skismørjaren (i smørjebua fram til 23, minst), ei lenger natt for løparen som hadde vit til å leggje seg før 21.30. Smørjaren litt uroleg fordi løparen ikkje vil ha havregraut, men 'vanleg frukost'. -Du må jo ha havregraut! Hugs at alle lager må fyllast no. -Høyr, eg må gjere dette til ein vanleg dag, eit vanleg renn, og eg et vel aldri havregraut før eit skirenn?! -Men dette er jo Birken, og då et alle havregraut! -Nei, men fint du eh, passar på meg... Kons på skia mine, du, der er du god!

Sognedelegasjonen sin buss, med privatsjåfør Arne Egil, avgarde 04.30. Framme ved startområdet på Rena to timar seinare. Tid for veging av sekk, påfyll av karbohydratar og vatn, siste toalettbesøk (for nokre bak bussen), på med startnummer (for dei som fann det i sekken, puh...) - og skismørjing. Swix isklister i botn, syltynt, deretter Ski'Go sin lillaklister, syltynt, og til slutt tynne innpakkingslag med tørrvoks. Vik-Asbjørn som rettleiar. Min variant; Swix VR50 og VR55. Annakvart lag, fire av kvart, varsamt innkorka. Mildt sagt spent, gitt. -Det viktigaste er å bestemme seg, gjere eit val og stå for det. Vik-Asbjørn nok ein gong.

Huskona stiller til start i sein pulje (15). Utan seederenn bak seg, og som Birkendebutant, vert jobben difor å forsere ein endelaus kø. Smørjaren følgjer uroleg med på alle passeringstider på sms, og 50.17 til Skramstadsætra lovar godt! Seinare 2t.19min. ved Kvarstad og 3t.26 min. ved Sjusjøen. Sluttida 4t.12 min. er meir enn godkjent. 62.plass av i alt 247 i K35 (kvinner f. 69-73). Merkekravet vert rekna ut ved å legge til 25% av snittida til dei fem beste i klassen. 3t.58 min. Definitivt mogleg om ho hadde starta ti puljer lenger framme. -I kveld sovnar eg pinadø FØR eg legg meg, kjem det med innleving.

Samling for sognegjengen i loftsstova på Birkebeineren Hotell før festmiddag. Magne med medbrakt spekjesild frå Måløy, Nils med godt heimebrygga 'kodnøl' - det same frå Lars Magnar i ein diger karaffel. Sistnemnde brygg nyleg premiert av lokal Leikanger-jury som best i bygda. Det kalde, mørke heimebrygget 'set' liksom stemninga for kvelden. Og ja, då saman med andre ting. Høglytte diskusjonar om smurning, løypeprofil, puljeinndelinga sine svake sider og feiring av Torunn si bronsemedalje. Knall! Og eg som trudde eg slett ikkje likte Jägermeister. Takk til Vik IL der og...

10.426 løparar tok seg over fjellet frå Rena til Lillehammer laurdag 15. mars. Ein meir strålande laurdag skal ein leite lenge etter. Berre det å vere skismørjar og støtteapparat på Rena, og seinare heiagjeng, sekundant og til slutt lapskausberar til Monica huskone og Nils i området rundt Birkebeineren Skistadion på Lillehammer var nærast utruleg. Å 'sense' ei slik stemning... Positive skientusiastar i hopetal, nokre har nettopp gjennomført sjølvaste Birken, andre, sånne som meg sjølv, er der for å hjelpe til, heie og ta imot sine. Neste år er eg i den fyrste kategorien, veit eg. Du òg, Jarle, sant?

Greitt å ta kvelden etter nærast eit døger med aktivitet, og ei ekte Birkendame sovnar neimen ikkje SÅ fort heller...

Nynorskbyråkrat

– Så, kva slags utdanning har du? Var det samfunnsfag eller norsk eller nordisk du nemnde ein gong? For du skriv faktisk litt sånn konservativ nynorsk, tykkjer eg. Ja, og så er det noko sånne politikk- og økonomigreier, vel? Spørsmåla kjem med ujamne mellomrom, og dei er faktisk ikkje alltid like enkle å svare på. Det kjem langt an på kven som spør. – Grad: Cand.polit. Frå Universitetet i Oslo. Det betyr for min del hovudfag i statsvitskap. Støtta av ein gjevande dose sosialøkonomi og historie. Og så heldt eg på å byrje på norsk grunnfag i Volda… Om det er ein kollega som spør, hender det at eg forklarer ved å seie: – Eg er vel ein sånn som blir glad når Kommunal Rapport ligg rykande fersk i papirutgåve på avisbordet i pausekroken. Så er naturlegvis statsvitskap mykje meir enn offentleg politikk og administrasjon på kommunalt nivå, men eg tenkjer dette får halde – iallfall i denne omgang.

Meir eller mindre språkmedviten er eg ein nynorsk statsvitar og byråkrat. Og jo eldre eg blir, dess meir oppteken blir eg av målformer og målføre. Og her kjem ei kopling mellom fagstoff og språk som brått vart skarpstilt for meg her om dagen. Kommunal Rapport skal bli betre til å formidle stoff på nynorsk! Dagsaktuelt fagstoff formidla av dyktige journalistar på nynorsk skulle vel vere sjølvsagt, men likevel kjende eg at eg vart glad. Britt Sofie Hestvik er meir enn den nye redaktørdama i KR; ho er ein redaktør som legg vinn på språkleg mangfald og ivaretaking av nynorskkommunane også i språkleg tyding. Slikt kan ein like!

Så kva er historia? Frå 1500-talet fekk dei skandinaviske språka ei form som dagens skandinavar ville kunne forstå. Dette stadiet av norsk språk vert kalla nynorsk. Den fyrste systematiske granskinga av det nynorske språket vart utførd av Ivar Aasen, som på 1840-talet reiste rundt i landet og studerte dialektane. I 1848 kom Det norske folkesprogs grammatik og i 1850 kom Ordbog over det norske folkesprog. Med desse verka vert Ivar Aasen rekna for å vere grunnleggjaren av norsk språkvitskap.

I 1852 skapte Aasen målstrid då han uttrykte ynske om å utarbeide ei normalform av folkespråket til ålmenn bruk. Nokon skriftnormal fanst ikkje då. Aasen var likevel ikkje klar for kamp og prøvde å avdramatisere saka. Den fyrste skissa av ein skriftnormal kom i 1853 med Prøver af landsmaalet i Noreg. Den fyrste verkeleg store striden oppstod hausten 1858 då journalisten og diktaren Aasmund Olavsson Vinje starta opp vekebladet Dølen. Dette var den fyrste periodiske publikasjonen på det nye landsmålet, og motstanden var stor. Men dei arbeidde trottig vidare. Ivar Aasen fullførte landsmålsnormalen med publiseringa av Norsk Grammatik i 1864 og Norsk Ordbog i 1873. Partiet Venstre tok etterkvart også opp målsaka, og i 1885 vart landsmålet sidestilt med det danske skriftspråket. Den fyrste offisielle rettskrivinga kom i 1901, og i 1907 vart det innført obligatorisk eksamen i landsmålet ved examen artium. Sjå der, engasjementet gav resultat!

Sjølvsagt skal moderne, granskande og samfunnskritisk journalistikk kunne gå føre seg på nynorsk. Sjå berre på BT - for ikkje å snakke om lokalavisa mi, Hordaland! Og det rettkomne kravet frå Landssamanslutninga for nynorskkommunar, som vart stilt straks Hestvik vart tilsett som sjefredaktør, nådde fram. – Språkbruken medverkar til nærleik mellom lesaren og stoffet, og bør varierast, svara ho. Den nye redaktøren si haldning er at ingen les Kommunal Rapport av plikt, men av lyst og fagleg interesse. – Å engasjere er grunnleggjande for meg som journalist, seier ho. – Eg er oppteken av både språk og journalistikk som drivkraft i samfunnsdebatten, og eg ser fram til å kommunisere med lesarane våre – på begge målformer. Velkomen på post, Britt Sofie, fyrste siger innkassert!