Festprat

–Typisk festprat når ein er ilag med statsvitarar, kjem det frå kollega. –Går det ikkje i norsk politikk eller midtaustenkonflikt, så er det pinadø kuriositetar knytte til valsystemet i provinsar i Kongo me får høyre om! Ser poenget, må eg vedgå. For det har verkeleg vore høve til å velte seg i stoff om allslags spelereglar for politisk åtferd siste året. Ein ting er sjølvsagt studiet av statar si utanrikspolitiske åtferd, FN-systemet sin verkemåte og tallause freistnader på å løyse internasjonale konfliktar. Ein annan ting er å repetere korleis dei politiske systema fungerer i ulike statar verda over. No er det eitt år sidan lokale nominasjonsmøte og primærvala stod på i dei amerikanske delstatane. Eit drygt halvår er gått sidan demokratiske og republikanske landsmøte peikte ut sine presidentkandidatar – og så var me i gang med sjølvaste valkampen i USA. Barack Obama stakk av med sigeren 4. november, no er han endeleg i gang og me fylgjer med. Og så tyt me om det på fest, arrgh...

Vel, det får ikkje hjelpe. Nyutnemnd energiminister Steven Chu er òg i gang. Frå å studere valprosessar og innsetjingsfest utanfor Kongressbygninga på Capitol Hill, er fokuset no i ferd med å gli over på faglege og politiske forventningar, merkar eg. Festpraten endrar (litt!) retning. –Ja, for kva kan me eigenleg vente oss av Obama? Me held oss til Steven Chu sitt departement. Han er ein av dei fremste internasjonale forskarane på fornybar energi, og han fekk Nobelprisen i fysikk i 1997. Obama legg vinn på at det er regjeringa sin kanskje viktigaste jobb å utvikle teknologien som styrkar bruksmoglegheitene for alternative energikjelder. Obama har understreka at den nye administrasjonen vil prioritere kampen mot klimaendringane svært høgt. Sjølvsagt ser me at satsinga på fornybar energi også skuldast at USA ynskjer å bli uavhengige av utanlandsk olje, og kan hende trengst det faktisk økonomiske insentiv for verkeleg å få sving på satsinga innan fornybar energi. Den gode saka er ikkje nok åleine, me veit, me veit, men ikkje desto mindre er føremålet godt; USA vil føre ein meir aggressiv miljøpolitikk.

Obama har sett som mål å skape minst 2,5 millionar arbeidsplassar innan energisektoren i løpet av få år. Klimaendringane tvingar oss til å bruke mindre olje og gass og meir fornybare energiformer som til dømes vind- og vasskraft og solenergi. Dette får innverknad på arbeidsmarknaden. Også i Noreg er det gjort berekningar knytt til arbeidskraftbehovet innan fornybar energi. Fagorganisasjonen Tekna berekna ved utgangen av 2007 at omstillinga til større bruk av fornybar energi kan skape heile 85.000 nye, grøne jobbar i Noreg fram mot 2020. Arbeidsgruppa Tenkjetanken, som fylkesordføraren i Sogn og Fjordane engasjerte frå juni 2007 til januar 2008, la i sin sluttrapport 24.01.08 vekt på at me bør vere tidleg ute og ta del i satsinga som må gjerast for å kvalifisere arbeidskraft innanfor fornybar energi. Fylket og Vestlandet bør ta del i oppbygginga av nye høgteknologifagmiljø! Fullt engasjement no.

–Hm, og Obama er altså den som fyrst har teke poenget?, kjem det turt frå sidelina. Det hadde gjort seg å toppe diskusjonen med å hevde at prosjektsekretæren for eitt år sidan sende kopi av nemnde Tenkjetankrapport til Obama sin halvt norske spesialrådgjevar, høhø. Nei, eg får prøve å ta initiativ til temaskifte, tenkjer eg halvhøgt. –Folkens, 2009 er jo valår, kjem det brått frå statsvitarkollega som akkurat har vore ute ein tur...

For the times they are changin'

Nok ein gong er Axel Teichmann ute i media og kritiserer Petter Northug for uhøvisk framferd. Teichmann peikar ut Tour de Ski-vinnaren Dario Cologna frå Sveits som eit døme på korleis ein ung og lovande skiløpar skal oppføre seg overfor utøvarar som tidlegare har vunne titlar. –Cologna har rett nok mange likskapstrekk med Northug, seier han, men han syner i det minste eit minimum av respekt.

–Uff, det er nesten synd at han sier sånt, for da blir æ så jævli' motivert for å ta'n, svarer Petter. –Æ ga mæ sjøl klar beskjed før finalen i Tour de Ski; no går du heilt i kjellern! Greidd itj å roe mæ kvelden før. Gikk bare frem og tilbake på rommet og prøvde å være på hugget mentalt. Og løpet la æ jo pinadø opp perfekt taktisk...

Eg tek meg i å digge Petter Northug. Skrur opp lyden på tv-en med ein gong han får ein mikrofon opp i fjeset. Humrar over slagferdigheita hans, og tenkjer at me sanneleg treng nokon som stikk hovudet fram. Som tek litt av og kliner til med absolutt alt dei har. Og så kjem eg til å tenkje på Oddvar Brå. Han var gjerne best i desember og januar, men så drog det seg til mot VM eller OL: –Njaaa, det e greitt, ja, æ ha vårre i brukbar form, ja, svarte Oddvar, men no kjenne æ at det tykne te litt i hærsen. Bra for oss at me fekk ein dose Bjørn Dæhlie i mellomtida, for han førebudde oss på eit vis på Petter.

Holmenkollen åttito,
véret bra og snjoen god.
Langrennsess på høgt nivå.
Like bak kom Oddvar Brå.

Savjalov, den digre slamp,
Drog av garde, det vart kamp.
Mange trudde det skulle gå.
Like bak kom Oddvar Brå.

Seig som lim frå IL Leik,
Aleks vart nok litt for veik.
Dei gamle gutta spytta skrå.
Like bak kom Oddvar Brå.

Ut frå skogen i attakk
Kom ein fryktlaus, sterk kosakk.
Men var det han dei heia på?
Like bak kom Oddvar Brå.

Oddvar kom og seig forbi,
Med gode ski, heilt virusfri.
I mål var Aleks kvit og blå.
Like bak kom Oddvar Brå.

Men endeleg var Oddvar best,
i Holmenkollen var det fest.
Kongen kom og ville sjå.
Like bak kom Oddvar Brå.

Like bak kom Oddvar Brå, Arne Hjeltnes, frå diktsamlinga Sumaren eg fylte diesel, Det norske samlaget (Oslo, 1993)

Finalemotstandarane

Fredag 1. august 2008, kl. 14.55:
Etter snart ei veke på verdas største fotballturnering, er det klart for det ingen heilt har tord tru på: finalespel på hovudarenaen på Ekebergsletta. Trenarar og støtteapparat har vore stadig meir strenge på rutinar utanfor bana etter kvart som laget har teke seg vidare frå gruppespel, via meir jamne 16.dels- og 8.delsfinalar, til kvart- og semifinale i A-sluttspelet. Rikeleg med svevn, (litt) mindre snop og cola på kveldane og stadig hyppigare strategimøte. Utsende ’spionar’ har vore tilstades på kampane til potensielle motstandardar. Brått har trenarane vore på NRK Sogn og Fjordane og kommentert siste kamp og stemninga i leiren. For tredje dagen på rad. –Skikkeleg tøft vart det i kvarten, der laga stod likt etter full tid og ekstraomgangar. No altså finale mot det beste laget me har sett så langt i turneringa; Paces Palestine.

Fredag 1. august 2008, kl. 21.47:
Finalen vert oppsummert på Tv2-sporten. Kommentatoren høyrest ut som han kommenterer Champions League: –Sympatiske palestinarar teknisk gode, medan det norske laget kontrar lynfort og scorar fyrst: 1-0 til pause. –Over i andre omgang: Paces Palestine legg hardt press på Syril G94, og palestinarane kjem til fleire gode dødballsituasjonar. –Men Syril forsvarer seg godt, med mange kjappe taklingar og god innsats. –Berre ei lang tå frå ein gulkledd forsvarsspelar hindrar tekniske Abdelrahman Rashid A. Herzallah frå å utlikne. Ein særs dramatisk og spanande finale...

Sundag 4. januar 2009, kl. 21.12:
Gutelagsspelarar samla i stova etter halvannan times treningsøkt i Sognahallen. Tv2-nyhenda melder frå krigshandlingane i Gaza. Scenane som utspelar seg gjer at mor i huset kommanderer eldstesonen til å trykke på tekst-tv. –Då slepp me sjå nokre av dei aller blodigaste innslaga, gutar. Likevel er lyden på, og me høyrer om to sysken som ikkje fekk lov å gå ut i føremiddag. Dei måtte nøye seg med å leike på verandaen i staden. Aj, så rundar Erik Fosse og Mads Gilbert av innslaget med å fortelje at også verandaen vart treft av ei granat den dagen.

–Hm, lurer jamen på korleis dei har det, desse finalemotstandarane våre...
–Ja, snakka mest med han kapteinen, eg, Rashid.
–Me har snakka om å ta kontakt med dei no. Senda ei helsing eller eitt eller anna.
–Eg er hinadeg redd for å ta kontakt, for eg veit neimen ikkje korleis eg taklar å høyre korleis dei har det no. Om dei sender noko tilbake, meiner eg.
–Men dei var jo slik ein kjekk gjeng, og me var jo samde om å treffast att på Norway Cup i år...
–Tøft med sambatrommer og alt levenet dei laga på tribuna, mann!
–Og fair play-haldningane som både spelarane, lagleiarane og tilreisande foreldre synte denne dagen. Dei gjorde jo dagen stor for oss.
FRAMHALD FYLGJER...

Heimejol

Det tok litt tid i år før det vart skikkeleg skiføre, men i jola har parkeringsplassen på Kleppa pinadø vore full att. Alle aldrar, ambisjonar og aktivitetar har vore representerte i skiløypa, og løypenettet på Øvstestølen er hermed kåra til den mest sosiale arenaen i bygda. –Må du stogge for å prate med alle, då? Yngstesonen oppgjeven over tyting om trening, skismurning, Tour de Ski, den britiske dramaserien Cranford, siste nytt om israelske åtak på palestinske område på Gazastripa, løysinga på gårsdagens Julenøtter (eit kjekt program som eg aldri rekk å få med meg!) – og nye målingar om kva fogderistrid(ane) har å seie for utviklinga i Sogn og Fjordane. Berre ordet gjer meg nærast kvalm... –Nei, du har rett, slær eg fast, frå no av seier me berre 'hei', hæ? –Ja, bra!

Etter fleire æh, sosiale dagar på ski, er det til gangs fint å oppsøkje dei finfine langrennsløypene på eit tidspunkt nesten ingen andre er der. Uansett om ein planlegg å delta i skirenn eller om ein brukar skia for å halde seg i form, er det viktig å beherske ski og teknikk slik at ein får størst mogleg glede av turane, må vite. Difor tidleg opp sundag for å trene – utan å måtte stogge. Midtvegs ute i tredjerunden, litt over kl. 09.30, slit ei oransjeraud sol seg såvidt opp over Fresvikbreen på andre sida av fjorden.

Så vert det ein stogg likevel. Ikkje for å prate, nei, men for å lene seg på stavane og ta inn soloppgangen midt i økta. Laaange skuggar buktar seg bortover utanfor løypa, og eg knipsar trasèen med tomegapixeltelefonen. –Nei, vidare! No med tankane festa til Kristen Aaby sine tips for dei fyrste skiturane til lesarar av bladet Kondis. To hovudfaktorar tel; god teknikk og gode ski. –Det viktigaste i starten er å gå roleg, veldig roleg, seier han. –Difor er det ein føremon å gå dei fyrste skiturane åleine. Jau, eg veit så vel, for konkurranseinstinktet gjer at me gjerne har lett for å mase einannan opp utan å tenkje på teknikken når me går i flokk.

–Hugs; ikkje springe oppå skia med høge skuldrer, men finne roen og gli på skia, held han fram. Hm, nett det med å gå roleg er eg iallfall med på, merkar eg, for balansen tillet ratt ikkje noko anna. Og så langt i jola har den andre faktoren lete seg løyse med tynne lag Swix VR50 under skia. Greitt slik.

Etter lang skiøkt ber det heim til førebuing av stor fellesmiddag og kjekke aktivitetar som høyrer jola til – og som gjer at det heller ikkje i kveld vert høve til å konkurrere i stova om å vere best på Roald Øyen sin faste jolequiz...

Den siste bilvasken

Skitnesundag vert han gjerne kalla, siste sundagen før jol. Namnet er vanleg i vossamålet, og det fortel oss at dagen tradisjonelt vert nytta til arbeid i staden for kvile. Pynting og jolerigging inne og ute står på programmet. Skitnesundag er elles dagen då dei siste smalahova skal etast. Neste gong ein et slik festmat er tidlegast i slutten av september neste år, i fylgje tradisjonen. Hovuda kan bli harske og ikkje ha same kvaliteten dersom dei ligg over nyåret. Ikkje bra. I år vert dagen nytta til å sove frampå (for fyrste gong på lenge, merka eg), avslutte joleverkstad og jolekortskriving i stova som starta tidleg i desember (men som liksom aldri heilt vart runda av i år), kople opp ny vaskemaskin (då den ni år gamle vaskemaskina pumpa ut sitt siste skyljevatn laurdag) – og til årets siste bilvask (den tredje heile hausten!). Fyrst fjerning av sykkelstativ, sitjeunderlag og mykje anna fast inventar i bagasjerommet, plater, gule lappar, kvitteringar og snopepapir i hanskerommet, parkeringsbillettar, refleksar og fleire gule lappar i sidelommene i dørene og tom tursekk, ballpumpe, tre golvlister og eit klatretau i skiboksen. Puh...

Rart med det; bilen er faktisk eit slags eh, nav som svært mange aktivitetar krinsar rundt. Dette slær meg i det eg skrur opp Pearl Jam i bilanlegget. Store og små hendingar i løpet av året – og bilen er med. Stappfull i skrålande, skrattande, diskuterande, engasjerte og tekstande tenåringar eine dagen, og like full av litt mindre, like energiske, tredje- og fjerdeklassingar den neste. Til eller frå trening, kino, bursdag eller hyttetur. Etter at bilen er heilt tømd, føregår grovreingjeringa med støvsugar. Fyrste køyreturen i 2008 var heim frå Bergen etter nyttårsfeiring i England. Vinteren førde vidare med seg turar til og frå skiløyper. Den galeien kulminerte med skismørjingsoppdrag på Birkebeinerrennet; bilen stappfull i varme klede, treningsklede og skismurning. Seinare kom ein mild april med kjekke turar med kaffi på termos, bollar i sekken og vårsol i andletet. Utpå sumaren kom gloheite turar med klimaanlegget på fullt etter fotballkampar eller jobbmøte. Under førre runde med bilreingjering fann eg forresten att ein falma konsertbillett frå Springsteen-show på Valle Hovin under førarsetet. Bretta saman med ein like sliten 50-lapp. Ei lomme vart vrengd i juli ein gong. –Trur det var meg, kom det i kor då eg nemnde saka, hehe.

No; lynkjapp støvturk til Linkin Park. Kladdemerka på vindauga får ein omgang med same filla (har ikkje pusseskinn, nånei). Bilen vert jo òg innimellom nytta som arena for nøye planlegging av komande vekes aktivitetar. Ja, iblant gjerne som ein stad for gode samtalar og for vaksne avgjerder. Og ikkje sjeldan til telefonsamtalar, med eller utan handsfree. Salt er, som kjent, aggressivt på metall og er også med på å binde opp all driten som sprutar opp på bremseskivene, har eg lese. Etter innvendig bilvask av den raske sorten, køyrer eg bilen gjennom vaskehallen nedi bygda. Vaskeprogram med underspyling må vere bra, tenkjer eg, og då rekk eg ein kaffi før sjølve spylejobben tek til. Då me endeleg er samla for å ete dei siste smalahova, kjem diskusjonen rundt bordet fort inn på kva me, i lag med bilen, har vore med på siste året...

–Hm, hadde me berre hatt denne praten sist helg, ville det vore fort gjort å kome på åtte oppsummerande liner til alle julekorta, kjem det frå kone. –Men no er dei iallfall sende, og snart har me sagt god jul til alle me kjenner, slær yngstesonen fast, –og bra er det, for no er det berre tre - 3 - dagar att!
Takk for laget i 2008, då, anten du har vore med på biltur eller ikkje. Og nyt jola, for ho varer pinadø ikkje til påske!

70-talsbilete

Ole Aleksander bur saman med foreldra sine og hunden Puffen i ei ekte byblokk. Han er ein grei kar med mange tankar i hovudet – og han meiner det godt når han let Puffen ta oppvasken. Like eins tykkjer han det må vere rimeleg å invitere nokre, eh, mange fleire born heim i bursdagen sin enn det foreldra veit om. Ein dag kjem det ein ny gut i gata, og Ole Aleksander og kompisane hans er sikre på at han er slem. Det må han vere, for han skular slik på dei. Og så stel han trehjularen til Ole Aleksander. Men så syner det seg etter kvart at Oliver ikkje er så verst likevel. Det finn dei ut når mor til Ole Aleksander ber han heim på middag. Me skjønar fort at Oliver er einsam, og at han ikkje har råd til trehjular. Gjengen riggar basar, og med litt sparepengar i tillegg vert det sykkelkjøp, gitt.

Bestemora til Ole Aleksander har aldri reist med fly og aldri overnatta på hotell. Når ho finn ut at det er på tide å gjere noko med det, inviterer ho med seg Ole Aleksander på tur. Turen er vent skildra, og det ber av garde til ein norsk kystby. Det vert lagt ut spor i boka om kva for by det er tale om, og for ein byvand vossing er oppgåva grei – me har for lengst svara Bergen når boka til slutt røpar kvar dei er! Men kven er mannen som dukkar opp på flyplassen og som sit bak dei på flyet – gøymd bak ei avis?

Eg hugsar ikkje heilt om me las boka Ole Aleksander og bestemor til værs eller om me såg kinofilmen om mormor og Maren tolv, Martin ti, Marte ni, Mads åtte, Mona seks, Milly fem, Mina fire og Morten tre fyrst. Hm, og så gjekk jo etterkvart Guro på Tirilltoppen som TV-serie, ja. Og skreiv ikkje faren til Aurora på ei avhandling, tru - medan han var heimeverande? Men alt dette frå Anne Cath. var vel før me såg Flåklypa på bygdekinoen i dalen, eller...? Vel, det kan vere det same med heile rekkefylgja. Alt dette var iallfall way before E.T...

Mette Marit og eldstesonen

–Viss eg ikkje svarar med det same, er det fordi eg har musikk i øyrene! Me køyrer langs Jølstravatnet, og no eh, litt over fartsgrensa. Linkin Park surrar lint frå øyreproppane. Ute er det for lengst bekmørkt, slik det også var då me køyrde hin vegen. Siste kampen i flaumljos og lette sluddbyer på Florø Stadion. Ei fotballhelg er over. Treningssamling laurdag, krinsturnering sundag. Seinare i kveld ventar konfirmantljosmesse. Me innser at me er i tidsnaud. Godt nøgde etter flott spel, to scoringar og ein målgjevande (gutane sjølve nyttar konsekvent hockeyuttrykket 'assist'!). Sonen entusiastisk for at det alt neste helg er ny bylagsturnering – ei turnering som mildt sagt har prega helgene denne hausten. Alt vel. Småprating i bilen ein sein kveldstime er kjekt, og eg gløymer meg. –Hæ, kva sa du? Han freistar leggje ned framsetet. Gøymer seg liksom inni den nye hettegenseren. Kroar seg saman med nylasta musikk i øyreproppane. No Metallica.

Tenkje, tenkje, tenkje; driv me det litt langt no? Me tok jo eigenleg teikninga då siste seriekampen for gutelaget, der eldstesonen har spelt på lisens sidan i april fordi han eigenleg er for ung, gjekk seint fredag 17. oktober. –Puh, hugsar eg datt or meg, endeleg er ein lang fotballsesong over! Kjekt, jovisst, men bra travelt. Smågutelagsspel, Sognefjord Cup, Norway Cup, minst fire-fem treningar i veka og dobbel serie med gutelaget. –Puh, puh, puh! Men så kom eg i same augneblinken på at fyrste uttakssamlinga for krinslaget for 2009-sesongen vel var lagt til laurdag 18. oktober, var ho ikkje? I morgon føremiddag, altså? –Jau, pina, eh, ferien for sonen vert på om lag 14 timar. Ei dryg natt, for svarte!

Bladet SkiSport har dei siste åra køyrt med ei fast spalte der tidlegare (nokon seier 'avdanka') langrenns-, alpint-, skiskyttar- og hoppstjerner fortel om sin favorittskistad. Elegante portrett av gamle heltar med morosame, og somme tider sentimentale, minne vert servert. Reit im Winkl, Ramsau, Anterselva, Seiser Alm og Castelrotto vert presenterte som reine drøymestadane. Glansa bilete og kreative reportasjar frå endelause løyper og snøkledde fjellsider, harde skiøkter og idylliske kveldar i landsbyar som meir eller mindre lever av skiidretten og skituristar. Difor vekkjer det oppsikt når langrennar Marit Myrmæl i siste utgåve av bladet (SkiSport 7/2008) kliner til med alpinbakkane i Kvitfjell som ’mitt skisted’. Korkje Falun, Lahti, Oberstdorf eller Holmenkollen når opp. Kvitfjell punktum. Etter at ho sette frå seg skia i uthuset 23. april 1984 (!), hadde ho ikkje ski på beina før ho vart invitert til eit seminar i Kvitfjell vinteren 1989. Langrennsski prøvde ho ikkje att før sist vinter! Lese, lese, lese; men kva er forklaringa? For det må då finnast ei plausibel forklaring på at Marit så til dei grader var eh, metta på langrenn våren 1984? Arrgh, sett utanfor stafettlaget, altså! Etter stafettbronse i OL i Lake Placid (1980), saman med Brit Pettersen, Anette Bøe og Berit Aunli, bar det ut av laget, gitt. Korkje langrennsjentene sitt stafettgull i VM i Holmenkollen (1982) eller OL i Sarajevo (1984) fekk ho vere med på. Men så hevdar ho at ho eigenleg ikkje var sur så lenge. Ikkje så dritlei. Ikkje så klar for å gjere heilt andre ting, heller... Og jobba innanfor idretten har ho jo gjort!

–Uff, du er vel bra sliten etter ei hard helg, vel? –Jau, det kjennest i grunnen som ekstra sterke veksesmerter. –Du er ikkje litt lei alt dette, no då? Eg meiner, du seier vel ifrå viss du merkar at det vert tungt... –Lei nei, nei, ikkje lei, berre pumpa. Såg du forresten frisparket mitt? Skal du nærare krysset, endå tettare opp i vinkelen, må du fyrst skaffe deg ein mindre ball, hehe...

Sundagsfrukost

Ein sundagsmorgon tidlegare i haust var det også slik: Bergens Tidende hang på tverrbjelken fremst på postkassestativet i staden for å vere oppi postkassa. Tenkte liksom ikkje over det då. Det vart berre nemnt - og gløymt att med det same. I dag kjende eg det vart freistande å sjekke korleis BT i grannepostkassene hadde det. Og jau; dei låg oppi kassene sine, slik aviser vanlegvis gjer! Kylte nedi i full fart av eit travelt avisbod ein svart novembermorgon, gjerne i lag med andre aviser, reklame og ymse brevskap frå laurdagen (grannar på helgetur, altså). Hm, men her hang altså sundagens avis. Sirleg bretta. Truleg etter at einkvan har teke ein rask tur gjennom ho på morgonkvisten. Klar for at nyfikne bebuarar i huset 25 m. unna skal kunne gje seg i kast med hovudoverskrifter, kommentarar, magasindel, TV-programoversyn - men aller fyrst krangle om kven som fyrst får sportssidene til slutt i hovuddelen.

No er den vesle aviskrigen på kjøkenet kanskje ikkje fullt så intens som eg kan hugse han var laurdagsmorgonane då eg sjølv var 12-14 år, før sundagsavisene si tid, må vite, men han er her. Kvar gong. Og eg kjenner eg likar han. For det skapar diskusjonar om kven som vann aviskrigen sist, og enno viktigare fører han med seg disputtar om ulike oppslag inne i bladet. På 80-talet lurde eg meg til å hente avisa for å leite etter stoff om Eirik Kvalfoss og andre vesser på idrettsbana, Neil McLeod og andre tøffe Brannstjerner og elles ski- og fotballstoff godt dekka i by- og regionavisene. Gjerne både BT og BA. Ho eller han som henta hadde makta. Broderen sur. På veg innatt i dag. Uknytte fjellsko i glatt oppkøyrsle. Før eg stikk avisa under armen for å få plass til nokre vedskier frå garasjen, konstaterer eg at avisa ser heilt urørd ut. Ingen har bølla med ho. Det er korkje rive i ho eller lagt att tyggis, snus eller eh, noko anna i ho. Einkvan har heilt enkelt bladd gjennom og hengt ho fint opp. Som sist.

Alt er vel, og eg byrjar tenkje på kva det no var for ein diskusjon som la beslag på bortimot heile frukosten sist sundag, då eldstesonen vel hadde kome inn med BT. Ahh, jau, det stemmer jo; med røynsler frå ungdomstid i Hardanger og på Voss sette me vel nærast opp ei lita liste over motargument mot sundagsspaltist Georg Arnestad sitt positive innlegg om konsekvensane av bygdekranglar. Intense og sterke bygdestridar i Hordaland på 80- og 90-talet handla m.a. om nedlegging av skular, jepp, med ukvemsord og høg temperatur. Men mykje verre var det når personar vart hengde ut i politisk nominasjonsstrid med bakgrunn i bygdemotsetnader. Og borna deira fekk ein stempel i panna på ungdomskulen i kommunesenteret - der bygder og dalføre møt(t)est kvar dag. Det verka som 'alt' var lov å seie om ho eller han frå motstandarbygda – med heimel i at vedkomande kom frå eh, motstandarbygda! Og; konsekvensar av konfliktfylde nominasjonsprosessar er det forska på.

Det stemmer truleg at kommunereforma i 1964 må bere mykje av skulda for dagens bygdestridar. Talet på kommunar vart redusert frå over 700 til 454, og det gjekk ikkje føre seg utan sverdslag. I mange kommunar på Vestlandet er gamle grenser nærast forsterka, og me opplever vel, etter 8 år i fjordfylket, at dei er minst like synlege her som i fylket i sør. Kva skal vere i sentrum og i periferi i kommunen? Kva skal vere i den indre eller ytre delen, i dei lange dalane eller ved fjorden, på aust- eller vestsida? Generelle rammer for bygdestrid. Nei, kan hende er ikkje bygdestridane berre eit vonde, dei kan truleg føre med seg sunn konkurranse og mang ein kime til by- og bygdeutviklingsarbeid lokalt. Men mange stader er dei aller mest eit vonde. Bygdestridar som går i arv frå generasjon til generasjon, trass i innflytting og utflytting, høgare utdanning, glokaliserte bygder og eit moderne næringsliv, syner at striden ofte stikk djupt. Striden vert eit uoverstigeleg hinder mot utviklinga av framtidsretta samarbeidsløysingar lokalt - og byane ler av naboar i distrikta som tilsynelatande hatar einannan for bagatellar sett i ein nasjonal og global samanheng. Om Høgre kjem til makta etter Stortingsvalet, vert kommunesamanslåing eit heitt tema. Kva vil ikkje kunne blusse opp av gamalt agg? I alle høve trur eg det er duka for mange og opprivande bygdestridar også dei neste 20 åra, og det uroar meg. Det gjev meg slett ikkje ei trygg kjensle av at 'jau, men det er jo nett dette som skal til for å skape ei sunn bygdeutvikling her hjå oss!' Og så diskuterte me om det er by(gde)strid når det 23 år gamle stortalentet Tomasz Sokolowski nyleg mottok drapstruslar frå Lyn-bastionen etter å ha hatt lunsj med ein oppkjøpar frå erkerivalen Vålerenga?

Men kvar var eg? Jau, på veg innatt med avis og bjørkeved. Noko saknar eg ved tida i lågblokk i Groruddalen. Men eg saknar ikkje låste postkasser, låste lofts- og kjellarboder, to ulike låsar på ein og same sykkel (ikkje berre fordi han var dyr, ny og kul, men fordi nokon uansett ville ta han om han stod laus!).
-Men det er vel å gå for langt å seie at det er difor me har valt å bu i ei vestlandsbygd, fordi det er koseleg at ein av grannane våre tjuvles avisa vår på veg heim frå Cafe Herman, meiner eg? Berre nokre dagar sidan temaet var framme under vitjing i stova, og fleire var inne på avgjerande faktorar som jobb, vener, trivsel for borna og ei rekkje gode bygdekvalitetar. Ho held fram: -Ja, for ingen snakka vel om postdelingsmodellen hin kvelden, her? -Nei, eg veit, men det er pinadø ein grunn til å bli - og du; kven trur du det er? Sundagsfrukost i enden av november...