Birkebeinarrennet - rapport frå ein debutant

Lyseblå morgonhimmel. Eg er endeleg på plass i startbåsen, klokka har så vidt passert 08:00 og dei seier det vil bli mildare i lufta enn gårsdagens prognosar anslo. Sekk og ski vert plasserte midt inne i det tilmålte området til startpuljen. Oppvarmingsjogginga med stavar er nærast for ei rituell handling å rekne, men dei neste minuttane gjev meg i det minste tid til å summere opp morgonen: Ut av soveposen 03:45. Kjapp dusj på Birkebeineren Hotell. Ned i matsalen, saman med sambygdingar, for å hyve innpå stor frukost. Brødmat, frukt og havregraut. Pakking av ski og utstyr i bussen og avreise frå Lillehammer 04:30. Etter to timars slumring i monoton bussdur var me framme ved startområdet litt vest for Rena sentrum.
..........Her venta finishen med festesmurning som fyrste gjeremål. Eit tunt lag grunnvoks, det er grøn Toko som gjeld, vart varma inn i skia i smørjebua på hotellet i går kveld. Og eg kan love det var diskusjonar i den smørjebua! Mest om smurningsval, men også om matinntaket veka før rennet, bunkring av saltvassløysing og karbohydrat døgeret før start og til slutt om behovet for skikkeleg søvn siste natta. Det siste temaet framskunda oppbrotet frå smørjeøkta. Med nypreppa ski under armen tusla me på rommet, vel vitande om at mobilen ville vekkje oss dryge fem timar seinare.
..........Ei raud sol kikka fram då me steig or bussen på Rena, og eg merka så vidt eit svakt drag i lufta. Nokon nemnde at det truleg var motvind på fjellet, men eg lest som eg ikkje høyrde det. Tunne innpakkingslag med turrvoks stod altså no for tur: valet fall på ein Swixmix. VR55, VR60 og VR65. Til slutt veging og tilpassing av sekken (3,6 kg!), ei siste brødskive og nokre nervøse vasslurkar, det siste toalettbesøket (for mange av oss bak bussen), på med startnummer og leggbrikke (for dei av oss som til slutt fann dette i sekken, puh...) og så endeleg finne rett puljeinngang.
..........Sidan eg er debutant i Birken, frykta eg lenge at eg skulle hamne i ei av dei siste startpuljane. Nokre dagar før seedingsrennet på Golsfjellet dundra nemleg årets influensa inn i heimen. I febertåke og med pledd heilt opp på bringa, tyggjande på ei blanding av rosiner, turmiks og salmiakkdrops, såg eg meg sjølv trygt plassert i pulje 16. I lag med dei som har med appelsin og mjølkesjokolade i tursekken, og som tykkjer det skal bli fint å kome seg av garde fordi det brukar vere slikt eit folkeliv på matstasjonane. Saman med dei som er opptekne av å prate jovialt om at me femten kilometer før mål passerer hytta dei brukar vere på i påska. – Eg må sjå etter hytta før eg passerer Sjusjøen, seier dei kanskje, litt oppe i lia etter ein kvass venstresving. Sesongen baud på fleire seedingsrenn. Sjølvhøgtidlege birkebeinarar med merkeambisjonar og fluor under skia fekk såleis rikelege høve til å sikre seg ei meir attraktiv starttid...
..........Fire minuttar til start og brukbar kontroll på sjekkpunkta. – I alle høve for seint å gjere endringar no, kjem det turt frå sidemannen, – god tur, forresten! Klare? Klare! Startskotet går presis 08:20. Leggbrikka startar tida fyrst når kvar einskild passerer ’matta’ ved enden av Tingstadjordet. Ingen tendensar til konfliktar eller kaos i mølja. Opningsfarten er til å leve med, og det kjennest greitt å leggje seg litt til venstre i køen i det jamt stigande skogsterrenget opp mot Skramstadseter (9 km). Sola varmar, sveitten siler og fire koppar varm sportsdrikk glir ned på veg gjennom den fyrste matstasjonen. Eg har bestemt meg for å få i meg det eg greier i fart, ein stoggar jo helst ikkje i skirenn, må vite!, men erfaringane frå Søre Ål-rennet før i vinter gjer at eg likevel gjev meg sjølv litt tid.
..........Litt for mjuk festevoks? Vel, tråe ski er vel nokre hakk betre enn dårleg feste, trøystar eg meg med. Skyvet er tungt i motbakkane, men det gjeld å tenkje positivt. Me held fram i glissen lauvskog oppunder Dølfjellet (13 km). Framleis ingen teikn til den lokale konkurrenten Langpendlaren som starta i min pulje. Heldigvis ikkje til sambygdingane Teknekten eller O-løpern som kjem halsande i puljen bak heller. Nordvestover til Dambua (15 km) går det etter kvart kvast nedover. Fyrste energibaren blir fortært i stor fart i utforstilling. Så freistar eg å skru opp takten i dei kuperte stigningane opp til Raudfjellet (20 km). No får det bere eller breste, det er dette me har trena for, er det ikkje? Frå Nysætra (23 km) ber det gjennom småkupert og skoglendt terreng ned til Kvarstaddammen (27 km). Halvveges til mål! Kjeks, bollar og ein halv banan går ned medan eg speidar etter kjende andlet – som eg helst ikkje vil sjå no! Framleis er korkje Meklaren eller Langpendlaren å sjå, og eg bestemmer meg for å slutte å leite. Frå no av må eg halde fokus. Gå mitt eige løp, som det heiter i sportsjournalistikken sine termar.
..........I dei fyrste stigningane opp mot Midtfjellet (34 km) er det stadvis blank is i spora. Null feste, og ei snikande uro for at all festesmurninga er borte tek brått alt fokus. Skulle det verkeleg gå slik? Ei utsegn frå den amerikanske fotballtrenaren Joe Paterno står på repeat: – What counts in sports is not the victory, but the magnificence of the struggle. Jotakk! Heldigvis er det såpass stigning at me etter nokre kilometer kjem opp i turrare snø att. I dei lange stigningane med glatte ski er det umogleg å ikkje skjenne på seg sjølv for manglande trening av overkropp generelt og armar spesielt. Det kjennest som eit mirakel, men swixmixen under skia byrjar så vidt å virke att. Eg slær frå meg å supplere med klister. Svært letta over avgjerda, feirar eg det tilbakevendande festet med å nyte turen i det opne fjellterrenget. No er det dobbelttak med fråspark som gjeld. Han med dei oransje Rossignol-skoa, som lenge har gått heilt oppå bakskia mine, må sleppe. Huhei!
..........Kroppen er attende i flytsona, og tanken på å klare merket melder seg att. Det minner meg på merkedebatten som gjekk på e-post og på fleire skibloggar tidlegare i vinter. Innimellom heseblesande tjuvtrening, høgdeopphald på Storefjell, treningsleir på Beitostølen og eksperimentering med nye fluorbaserte gliprodukt, registrerte langrennsmiljøet i heimbygda at endringar var på gang: Arrangøren ville at fleire skulle greie merkekravet i Birkebeinarrennet! Då rennet gjekk over til seeda puljestart i 2005, vart det tøffare å klare merket. Dei siste åra har merkedelen gått ned med nesten 11 prosent. Nye retningsliner for utrekninga av merketidene inneber at dei best seeda i aldersklassar som startar i elitestartane ikkje lenger er med i berekningsgrunnlaget for maksimaltida. – Vel skal merket hengje høgt, men det har dei siste åra vore i overkant tøffe krav, var ein lokal konklusjon. Andre meinte at dei nye reglane kjem av at dei yngre generasjonane taper seg. Før gjekk ein med 5,5 kg på ryggen. No med 3,5. Ein klatra opp frå Lillehammer annakvart år, og køyrde slalåm med krampe i alle musklar ned til Stampesletta året etter. No går løpet berre frå Rena. – Og no? Lettare krav til merket? Kva blir det neste? Scootertransport opp frå Kvarstad? Nei, dette blir for ’lætt’, hevda dei tøffaste; – reine barneskirennet! For ein debutant som nærmar seg 4 mil, er det i grunnen greitt å vite at krava ikkje akkurat er skjerpa for året, og eg får ny motivasjon når eg registrerer at eg framleis ligg føre skjema ved passering Sjusjøen (41 km).
..........Etter siste drikkestasjonen syner løypeprofilen på birkebeinersidene at terrenget er lettare innover mot målområdet. Løypa buktar seg nedover slake lier. Nokre av utforkøyringane er skarpe, og eg tek meg for 10. gong (minst!) i å kjefte på løparar som skifter spor rett framom meg: – Hei, sjå deg føre, tulling! Stakinga i det flatare lendet innover mot Birkebeineren Skistadion i Lillehammer liknar ikkje heilt på vinnar Jerry Ahrlin sitt fryktelege rykk litt lenger oppe, eg veit jo det, men det går pokker ikkje så verst heller. Og det er stort å ta runden oppom Dæhliehaugen før sjølve oppløpet. Jobben er gjort, og på eit merkeleg vis er det både herleg og vemodig å passere skiltet som fortel at det berre er 300 meter att til mål.
..........13190 løparar tok seg over fjellet frå Rena til Lillehammer 21. mars, og ein meir strålande laurdag skal ein leite lenge etter. Med lommene fulle av bollar heia eg min betre halvdel i mål, og så vart det spanande å treffe att dei lokale konkurrentane i målområdet og i Håkonshallen. Dusj, premieutdeling og seinare samling på hotellet før festmiddagen er fast takst for gjengen frå Sogn. Høglydde diskusjonar om smurningsval, løypeprofil, merkekrav, puljeinndelinga, resultatlister og individuelle forbetringsplanar for neste års Birkebeinarrenn fylte lokalet. Det nyerverva merket vart ikkje akkurat hengt på jakkeslaget, men jamen var det med på innerlomma – heile kvelden. Takk for turen!

Birkebeinarrennet 2009 - prolog

I år er me mange som skal i veg. Akkurat kva som fekk oss til å melde oss på, kan vere alt frå eit veddemål med kompisar eller jentegjengen, kollegialt gruppepress på jobben, ynskje om eit langsiktig treningsmål, helsevinstar gjennom jamn trening eller om å prestere betre enn i fjor. I alle høve har me gjort eit val som gjer at me no truleg har komande laurdag i tankane meir eller mindre konstant. For lat oss no berre innsjå realitetane her. Lat oss ta innover oss situasjonen me står i. Stikke fingeren i snøen og starte den endelege nedteljinga. Det er mindre enn tre døger til starten går på Rena.

..........I desse dagar er det visstnok svært vanleg å kjenne at ei lett forkjøling er i emning. Forma kjennest litt i ulage under dei siste finpusstreningsturane, og ein byrjar tvile på om skistallen er god nok. Er eigenleg kaldsnøskia stive nok til fråsparket mitt, tru? Burde me hatt Swix sitt rådyre rillejarn med oss i smørjekofferten, eller held det med Red Creek sitt strukturjarn dersom det vert skikkeleg blautføre? Og den strekken i ryggen, burde eg hatt ein tur innom kiropraktoren for å løyse litt opp der, tru?

..........Høyr; det er her eg trur me berre må bestemme oss no: For me veit at forma er kanon, steinslipen og strukturen i skia er nærast perfekt for føret som er meldt til helga og litt forkjøling i skrotten dei siste dagane er jo berre bra. Ja, for me gler oss til å stå opp kl. 04.00 på Lillehammer for å stappe i oss havregraut og brødskiver med honning og brunost under den viktige frukosten. Gler oss til den sovande og spente stunda på bussen som tek oss til smørjeinnspurt, sekkeveging og oppvarmingsdans på Rena. Me kvir oss slett ikkje til å ta viktige avgjerder; me gler oss til å endeleg velje ski og skistruktur. Og me ser iallfall fram til å kome i gang med sjølve løpet! Klart me ordnar godt feste og god gli til dei lange motbakkane oppover mot Skramstadsætra. Og hektiske mat- og drikkestasjonar undervegs taklar me like godt som kven som helst. Full kontroll.

..........For me har jo køyrt dei intervalløktene me treng, har me ikkje? Iallfall dei me fekk tid til. Me har sprunge Henjadalen på langs og på tvers, gått langturar og kortøkter både på for glatte og på knallgode ski. Det har nesten ikkje vore ein einaste fredagskveld utan at store og små mellom 7 og 70 har delteke på O-løper'n sine morosame og effektive sirkeltreningar til hårete musikk i 30x30-intervallar. Og sanneleg har me ikkje henta fram gamle kunnskapar om anaerob terskel og sonetrening òg. Sesongen starta med skiøkter i rima løyper etter nattefrost (nesten utan snø!), men no veit me at me kan halde oppe eit skikkeleg driv gjennom 54 seige km. – sjølv om vinden ular og det lavsnøar heile vegen. Me berre veit det går bra.

..........Endå meir gler me oss til å fylle opp att alle karbolagra med fenalår, sild, heimabrygg, sjokolade, cola og potetgull under høgrøysta deling av dagens gode og dramatiske opplevingar på banketten utpå kvelden. Til å dele felles skjebnar på grunn av eit lurvete skiføre, javel, eller felles opplevingar av solskin, samarbeid og superglid dei siste 14. Fellesstart i puljer på klassiske skirenn er utruleg kjekt, og me fryktar ikkje dette meir enn det nokon av dei andre 14.500 deltakarane gjer. Nei, dette fiksar me fint. Me gler oss fordi me er trygge på oss sjølve og på gjengen som er med. For Birkebeinarrennet 2009 blir all time high!

World Cup

Jobben inneber vekeopphald i Trondheim. Fint i Nidaros, jepp, men det er det no jamen mange andre stader òg. To faktorar gjer likevel Trondheim til ein ekstra flott stad å vitje; nemleg Lerkendal og Granåsen. Sist haust fekk eg med meg europacupspel på Lerkendal. Førre veke klaffa det med World Cup-sprint i Granåsen.

Etter førelesing på Dragvoll, NTNU bar det i bilen for å fylgje World Cup-duellen på nært hald.
I framkant av sprintrennet heitte det seg at verdscupleiaren Dario Cologna var småsjuk. Med den snart fire år gamle Sony Ericsson K750i-telefonen knipsa eg Super-Dario både før, under og etter den forrykande sprintduellen. Han verka frisk og æh, rask, spør du meg!
Sympatiske Dario skreiv autografar og stilte opp for små og større (!) fotografar, medan Petter Northug jr. ikkje stod i ro ein einaste augneblink. Sant å seie prøvde eg å sjå etter om han på noko tidspunkt hadde begge beina i bakken samstundes. Det var berre så vidt eg registrerte nokre få tilfelle av fenomenet…

Ola Vigen Hattestad (heilt til høgre i biletet ovanfor) slo Northug (i midten) på oppløpet i finalen, og fekk såleis revansj for tapet i fristilsprinten i Lahti sist helg. Northug kneip innpå sveitsaren Cologna i verdscupen, og etter femmila i går er det alt Petter som har den gule trøya som syner leiing i verdscupen samanlagt.

Northug sin andreplass i rennet var viktig for spenninga i sesonginnspurten – og så var det så kjekt å vere der akkurat då! Landslagskollega Trond Iversen (biletet) tok ikkje sjansen på å vedde om kven som vinn til slutt. Verdscupen held fram til veka, og neste episode i realityserien 'World Cup-duellen 2009’ er komande onsdag med sprintrenn i Stockholm. Stay tuned!

Eittårsdag

–Her om dagen freista eg å opprette min eigen blogg gjennom Google si blogspotside, men neimen om eg fekk det heilt til, gitt…
–Hm, men det er truleg ikkje særskilt vanskeleg, hehe, eg stikk innom kontoret ditt no etter lunsjen, eg, så kan me jo sjå på saka.
–Ah, fint om du har tid til det, mann. Dette er jo berre for moro, men det kunne jamen vere artig å prøve...

I dag er det ratt eitt år sidan denne samtalen fann stad i kantina på min gamle arbeidsplass. Ein flink IKT-kollega rettleia meg deretter gjennom bloggertenesta til Google, og brått var eg på nett. Fyrst ut, som ein test, var Olav H. Hauge sitt vene snødikt. Sidan vart det andre ting å skrive om.

Kjekt å leggje ut bilete, kjekt å skrive tekstar i hytt og pine og moro med både morosame og meir alvorsame kommentarar. Men; kva kjenneteiknar eigenleg ein eittåring? Eittåringen er nyfiken og observerande. Han har bratt læringskurve når det gjeld kva som er rett og gale, og etter kvart som han rører seg i ein større radius må han passast nøye på slik at han ikkje skadar seg sjølv. Frå tida med ein stri son på helsestasjonen i Oslo hugsar eg godt trøystande ord frå ein velmeinande sjukepleiar: –Ettåringens viljekraft begynner jo for alvor å anes nå, og jeg kan love at den med tiden bare blir stadig mer tydelig! Kan vere greitt å hugse på når me durar vidare inn i år nr. 2...

Søre Ål-runden - rapport frå eit seedingsrenn

Kjensla kvelden før er kjend, sjølv om det, som far min har peikt på, er nokre år sidan eg sist stilte med startnummer i eit langrenn. Diskusjon i smørjebua på hotellet. Fyrst om matinntaket veka før rennet, så om bunkring av saltvassløysing og karbohydratar i skrotten døgeret før start og til slutt om trongen for skikkeleg svevn siste natta. Temaet framskundar oppbrotet. Med nypreppa ski under armen tuslar me på rommet. Søre Ål-runden er eitt av seedingsrenna for Birkebeinarrennet. Løypa er på dryge 40 km, veit me, etter at arrangøren i 2007 gjorde fleire utbetringar av den opphavlege traseen. Start og mål er på Flugsrudjordet rett sør for Lillehammer sentrum. Herifrå går løypa i flott skogsterreng i Søre Ål-marka over mot Lismarka og Brøttum. Lange, slake diagonalbakkar i kombinasjon med meir travle springeparti og skarpe utforkøyringar skal gjere løypetraseen perfekt for pleie og testing av forma ein månad før Birken. Med startnummer 183 startar eg i pulje 2. Romkameraten kjem i pulja bak.

Startskotet går og eg summerer opp: God gli og brukbart feste på skia, kroppen såvidt over forkjølingskneika, jotakk, og i mølja av ski, stavar og travle likesinna slær eg fast at dette iallfall vert eh, interessant... Me får drikke og bananer etter 10, 22 og 30 km. Eg har bestemt meg for berre å ta inn det eg greier ete og drikke i fart. Ein stoggar ikkje i skirenn, må vite! Fyrste mila er langt meir krevjande enn eg har greidd å lese ut frå løypeprofilen på nettet. Bratte motbakkar, få kvileparti. Løypa buktar seg deretter av garde i lett kupert terreng over myrer, mellom små vatn og i vakker, snødekt granskog. Før den andre drikkestasjonen når løypa sitt høgste punkt, og no kjenner eg betre att det memorerte løypekartet og -profilen i høve traseen me går i. Ei mor i raud Swix-dunjakke smiler til meg når ho rekkjer meg eit plastkrus med Maxim-drykk. Dottera peikar på han som nektar å stogge heilt opp, og ropar: -Trur du dem er slitne, ell? Eg prøver å få alt ned i ein slurk, og hiv etter pusten då eg kastar koppen frå meg og ropar takk tilbake. Takk for serveringa, tenkjer eg etterpå, slett ikkje ein ironisk takk for spørsmålet hennar - for det var truleg heilt på sin plass...

Frå om lag 25 til 35 km kjem lange, flate parti for dobbeltak. Det er umogleg å ikkje kjefte på seg sjølv for manglande trening av overkropp generelt og armar spesielt. Eg tolkar det elles som eit godt teikn at eg irriterer meg over løypemannskapet som ikkje har kasta på nok snø to stader der løypa kryssar ein skogsveg. Eg fryktar at strukturen under skia skal få rundjuling av sandkorna som er virvla opp i sporet - ergo er eg ikkje heilt likegyldig der eg pressar vidare heilt oppunder den 'anaerobe terskelen'. Eg har prøvd å drive litt terskeltrening med høg intensitet. Då jobbar kroppen like under og på den intensiteten der kroppen sin produksjon av mjølkesyre overstig evna kroppen har til å eliminere ho. Akkurat under terskelen unngår ein opphoping av laktat i muskulaturen, heiter det seg, og det er å håpe det beste så lenge som råd er...

Klokka fortel meg at eg har pressa i over to timar no, og løypa har for lengst snudd nordover att. Då ho slepper seg ned i ein frisk utforbakke, kjenner eg brått att terrenget der me testa ski i dag tidleg. Attende på Flugsrudjordet går løypa i lange sløyfer før eg endeleg stakar forbi målseglet. Jækla irriterande at startnummer 202, som eg har sett både framføre og bak meg undervegs, slær meg i spurten, men akkurat det treng jo aldri nokon få vite... På parkeringsplassen bestemmer eg meg for å sende heim eit sjølvportrett og skryte av plasseringa mi. Ein splitter ny skismurning er premien for å vere inne blant den beste tredjedelen i klasse M36-40. Huhei, og så vert arbeidsdagane til veka truleg nytta til hyppig oppdatering av seedingsida til rennet med stor førebokstav...

Litt enkelt (men la gå...)

I bilen på veg til jobb. Ein sms minner meg på at eg har ein lunsjavtale på kafé. Eg kjem på den enkle filosofien i ei soge eg høyrde i helga: Ein britisk filosofiprofessor stod tidleg ein morgon framføre ei gruppe studentar i auditoriet. Presis klokka 08.15 tok han, utan å seie eit ord, fram eit tomt syltetyglas av det store slaget. Han fylde det opp med golfballar før han spurde studentane om glaset var fullt. Det var semje om at det ikkje var plass til fleire, så dei slutta opp om at glaset var fullt. Så tok professoren fram ei øskje med småstein som han òg hadde nedpå glaset. Han rista lett på det slik at småsteinen fordelte seg fint mellom golfballane. Nok ein gong meinte dei glaset var fullt. Etter at han også hadde fylt glaset heilt opp med finkorna sand, såg det ikkje ut til at det var meir luft att i glaset. No måtte han vel snart kome til poenget... Til slutt helte professoren to koppar kaffi på glaset, noko som effektivt fylte opp alle holrom mellom golfballar, stein og sand. –No, sa filosofen då den oppgjevne latteren la seg, sjå føre dykk at glaset representerer livet. Golfballane er dei verkeleg viktige faktorane; familien, kjærastar, borna, vener og meiningsfulle og engasjerande fritidsaktivitetar. Ja, rett og slett dei tinga som, sjølv om de mista alt anna, framleis ville gjere livet dykkar fullkome. Småsteinane kan vere jobben dykkar og heimen de har jobba så hardt for, medan sanden kan hende er den nye sykkelen eller dei dyre alpinskia de endeleg har teke dykk råd til.

–Om de hellar sanden fyrst i glaset, vil det ratt ikkje vere plass korkje til småsteinane eller golfballane. Greia er sjølvsagt at dersom de brukar all energien dykkar på relativt små og uvesentlege ting, vil det vere hardt å rydde plass til dei faktorane som verkeleg betyr noko. Ver merksame på dei tinga som er kritiske for om de faktisk er lukkelege. Leik med borna, ta vare på helsa og inviter kjærasten på middag eller ein heidundrande fest. Kliv ein fjelltopp saman, for det vil alltids ordne seg med tid til reingjering i huset. Få styr på det de vil prioritere, for resten er jo berre eh, sand. Ei av studentane var nyfiken på det me kaffien, og ho spurde kva han representerte? Professoren la andletet i alvorsame falder. –Hm, jau, eg er glad du stilte det spørsmålet der. Det er berre for å understreke at sjølv om livet synest vere stappfullt av jobb, dugnader, treningar, skyssing av borna til alle døgeret sine tider, ja krav frå alle kantar samstundes, så er det som oftast plass til eit par kaffikoppar ei avslappande stund saman men ein god, god ven…

Om å høyre til

Eg trur det er rett at motstridande interesser mellom bygder og grender, kampen for å få sin rettkomne del av kommunekaka (minst!), forklarer mange bygdestridar. Bygdestriden botnar ikkje i (fråvere av ein felles) identitet, men i interessemotsetnader, skriv Jostedalsrypa (11.02.09) i eit blogginnlegg til identitetsdebatten i Luster i Sogn and Fjordane. Fenomenet bygdestrid er det langt fleire meiningar og erfaringar med enn forskingsbasert kunnskap om. Men kan det tenkjast at me somme stader i dag har bygdemotsetnader som heilt enkelt botnar i tradisjonar? Altså noko anna enn dei intense stridane som handlar om nedlegging av skular og lokalisering av kommunen sine nye eldrebustader? Noko meir enn dei stridane som ofte har høgsesong seinhaustes - sidan hausten er budsjettid og budsjettprioriteringar er politikk? Og vil verkeleg ei felles identitetsbygging, med fleire felles lag og organisasjonar i den store kommunen, kome slike tradisjonsbundne bygdestridar til livs?

I bloggposten Sundagsfrukost (30.11.08) slutta eg meg langt på veg til Georg Arnestad sin analysedel i kronikken Ja til fleire bygdekranglar (BT, 23.11.08). For truleg stemmer det at kommunereforma i 1964 må bere mykje av skulda for dagens bygdestridar. Fleire stader på Vestlandet vart dei gamle kommunegrensene nærast forsterka. Kva skulle no vere sentrum og periferi i kommunen? Kva skulle liggje i den indre eller ytre delen, i dei lange dalane eller ved fjorden, på aust- eller vestsida? Generelle rammer også for moderne bygdestrid. Kan hende er ikkje bygdestridar berre eit vonde. Dei som botnar i realpolitisk usemje kan truleg føre med seg ein sunn politisk debatt og mang ein kime til by- og bygdeutviklingsinitiativ lokalt. Men det var etter den erkjenninga eg og Arnestad skilde lag; for mange stader er bygdestrid aller mest eit vonde. Særleg der han kan synast å byggje på tradisjonar og eldgamal uvenskap. –Nei, eg handlar heller i Bergen enn nedi i kommunesenteret, veit du no kva, for DEI skal faan ikkje få ei krone frå meg…

Kva vil eigenleg Simonsen-komitèen (Sogn Avis, 10.02.09) til livs når dei gjer framlegg om at bygde- og grendefokuset i Luster skal tonast ned til fordel for den samlande lustraidentiteten? Bygdestrid som går i arv frå generasjon til generasjon, trass i innflytting og utflytting, høgare utdanning, glokaliserte bygder og eit meir moderne næringsliv? Djuptpløyande bygdemotsetnader som mest av alt botnar i tradisjon og vanetenking? Viss det er slikt dei tenkjer på, tykkjer eg framlegget bør få status som eit sunt debattutgangspunkt. Talar me derimot om interessemotsetnader der talskvinner og -menn med ulike ståstader byggjer opp forståelege og rasjonelle politiske argument (som fleirparten av oss fort ville vere samde i dersom me budde der) for å tale si bygd si sak, så er framlegget straks verre å skjøne. For kampen for å få sin rettkomne del av kommunepotten må vere der i eit levande lokaldemokrati – også i Luster. Politikk er nettopp ein sentral aktivitet innanfor eit sosialt system (statar, kommunar eller andre organisasjonar) som inneber at mål vert sette, prioriteringar ordna, verdiar fordelte og verkemiddel valde. I sitt vesen vil politikk generere motsetnader. Utan strid om mål, verdiar, knappe gode og verkemiddel vil politisk verksemd vere overflødig. Men; utan samarbeid, i alle fall om normer, prosedyrar og demokratiske spelereglar, vil politiske prosessar bryte saman.

Det står strid om den norske bygda, korleis ho skal bli oppfatta og korleis ho skal utvikle seg. Kampen om bygdene si sjel spelar seg ut på ei rekkje felt; i politikken, kulturlivet og i media. I boka Den nye bygda (2008) presenterer Reidar Almås m.fl. dei mest sentrale utfordringane som dei norske bygdesamfunna står framføre. Bidraga ser nærare på endringar i næringslivet og bygda sett frå ulike livsstil- og identitetsperspektiv. Ein oppdatert situasjonsrapport frå den nye norske bygda, empirisk så vel som teoretisk. Det er klart kommuneidentiteten toler at bygde- og grendeidentitetane er sterke! Men på eit (overordna?) nivå trur eg ei sams kjensle av fellesskap, samhald og lojalitet, ja kall no gjerne det òg identitet, til kommunen styrkjer merkjevara Luster. –Det me ikkje finn på bui i Skjolden, kjøper me så klart i Gaupne! Ulikskapar utfyller ofte kvarandre, og bygder med ulike kvalitetar vil til saman kunne dekke ei breidde av behov. Slik ville eg tenkt om eg var Lustrapolitikar. Trur eg.

Startpulje 16, ein episk tekst

Vel vitande om at eg aldeles ikkje vil vere særleg slagkraftig om eg stiller sundag, trur eg likevel eg må prøve. Frå vindaugskarmen i loftsstova ser eg meg sjølv trygt plassert i startpulje 16 på Birken. I lag med dei som har med seg appelsin og mjølkesjokolade i tursekken, og som tykkjer det skal bli fint å kome seg av garde fordi det brukar vere slikt eit folkeliv på matstasjonane. I lag med dei som er 50+ og som er opptekne av å prate jovialt om at me tolv kilometer før mål passerer hytta dei brukar vere på i påska. Eg må sjå etter ho før eg passerer Sjusjøen, seier dei, litt oppe i lia etter ein kvass venstresving. Merkar ein snev av panikk når eg ser meg sjølv omkransa av løparar som er i startpulje 16 SJØLV OM dei gjekk i fjor. Og året før der att. Det tyder heilt enkelt at det er her dei høyrer heime. Ikkje som kone, som truleg gjekk seg opp fem-seks startpuljer med eit bra løp sist. Nei, eg står og trippar saman med dei som har funne plassen sin. Nokre av dei kan jamvel skryte av at dei har gått alle dei siste sytten åra med same skiskoa eller nikkersen. Startskotet nærmar seg. Eg torer knapt sjå meg rundt i frykt for å oppdage fleire jentegjengar +/- 40 som spør om eg vert med på vorspiel og nattklubb på Lillehammer etter premieutdelinga. Det er berre å spørje etter Heidi på Rica-hotellet, for der er det storsamling av birkebeinarar frå Nannestadområdet. Pang!

Det sit så jækla langt inne å vedgå det, du anar berre ikkje... Treninga har etter måten gått bra siste tida. Kan ikkje nekte for at forma beint har vore i emning. To rundar på Øvstestølen i skihælane på langpendlaren sundag stadfesta jo det. På spørsmålet om me er i rute har fleire av oss no byrja svare; –Tja, nei, det kjennest slett ikkje så aller verst... Og stort meir positiv enn det er ein sjeldan i skieliten, høhø. Heller ikkje i Sogn. Har liksom oversett at ei snikande forkjøling og ein tiltakande hovudverk har meldt seg siste dagane. Skøyteøkta onsdagskvelden, i nykøyrde løyper og med nysnø på tre og lysstolpar, var nærast perfekt. No er altså loftsstova omgjort til sjukestove. Med pledd heilt opp på bringa, finn eg trøyst i kaffitermosen full i gloheit Friele og den informative og motiverande boka Klatring av Jon Gangdal. Eg les om vinterklatring under Gjertvasstind i Vest-Jotunheimen (som snart skal prøvast!), og trekkjer Houdini-trøya lenger ned på armane sidan eg frys. Tyggjande på ei blanding av rosiner, turmiks og Läkerol bur eg meg på å ta ei snarleg avgjerd på om seedingrennet for betre startpulje på Birken, Golsfjellet Rundt, komande sundag skal gå føre seg med eller utan meg til start.

Eg kan heilt ærleg ikkje hugse sist eg var sjuk. Og eg må snarast slutte å tenkje på startpulje 16, merkar eg. I det eg ser meg sjølv starte frå Rena i lag med nokre hundre altfor smilande og blide folk som ikkje anar kva eg snakkar om når eg motvillig gjev til kjenne kva smurningsmiksen under skia mine består av (–VR50 mikset sammen med Toko sin nye lillavoks, sier du, og den nye fluorsåpa fra Maplus for bedre gli? –Nei, vi har nå smurt med klister vi da, universal!), kjem også kvalmen sigande. Etter å ha avklara kvar den nye vaskebytta vart sett sist helg, loggar eg meg på for å surfe etter fleire sorteringsrenn på skiforbundet sine vevsider. Og dei finst det framleis fleire av. Pfuh...